Zakup Bitcoina a przepisy, prawo w Polsce

Waluty kryptograficzne z roku na rok stają się coraz popularniejsze, w niektórych państwach są już nawet traktowane jako środek płatniczy. Jak jednak wygląda sytuacja kryptowalut w Polsce? Czy wydobywanie, zakup i sprzedaż np. Bitcoinów jest w Polsce legalna? Sprawdźmy, co mówi o tym polskie prawo.

Status prawny bitcoina w Polsce i na świecie

Bitcoin, jak i inne waluty kryptograficzne są legalne w Polsce, ale także w całej Unii Europejskiej. 40% państw na świecie uznaje obrót kryptowalutami za czynności legalne. Nielegalne są za to w takich państwach jak Chińska Republika Ludowa, Wietnam, Wenezuela czy Iran.

Inwestowanie w wirtualne waluty staje się coraz bardziej popularne, nic dziwnego, wartość jednego Bitcoina wynosi prawie 100 tysięcy złotych. Aktualny kurs walut kryptograficznych można śledzić na stronie kantorbitcoin.pl/kurs-bitcoin/, znajomość wykresów jest później przydatna na giełdzie kryptowalutowej. Rynek kryptowalut charakteryzuje się wysoką zmiennością, co czyni go atrakcyjnym dla inwestorów spekulacyjnych, ale jednocześnie wiąże się z podwyższonym ryzykiem finansowym.

Legalność transakcji kryptowalutowych w polskim systemie prawnym

Polskie prawo nie zabrania kupowania oraz sprzedawania walut kryptograficznych. Nie są one jednak uznawane za pełnoprawną walutę, nie stanowią zatem oficjalnego środka płatniczego. Brak statusu prawnego waluty nie oznacza jednak, że kryptowaluty funkcjonują poza systemem prawnym – podlegają one szeregowi regulacji dotyczących obrotu, opodatkowania i przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy.

Mimo że wirtualne waluty nie są oficjalnym środkiem płatniczym, to można nimi opłacić niektóre usługi. W wybranych miejscach jak hotele czy sklepy internetowe można zapłacić Bitcoinami. Katalog podmiotów akceptujących płatności w kryptowalutach systematycznie się rozszerza, obejmując zarówno przedsiębiorców z branży technologicznej, jak i tradycyjnych sprzedawców detalicznych.

Definicja prawna kryptowalut w polskich regulacjach

Kryptowaluty nie są uznawane za środek płatniczy, to wszystko dlatego, że waluty wirtualne są zdecentralizowane, co znaczy, że nie mają jasno określonego wystawcy, a więc wirtualne waluty są sprzeczne z definicją pieniądza elektronicznego. Tym, co uznaje się za pieniądz elektroniczny, można przeczytać w ustawie o usługach płatniczych. Decentralizacja oznacza brak centralnego emitenta, takiego jak bank centralny w przypadku tradycyjnych walut, co jest jednocześnie cechą konstrukcyjną technologii blockchain i główną przeszkodą w zakwalifikowaniu kryptowalut jako pieniądza w sensie prawnym.

Mimo że waluty kryptograficzne nie stanowią oficjalnego środka płatniczego, w dalszym ciągu podlegają one opodatkowaniu. Osoba, która nabyła, sprzedała lub zapłaciła za towar kryptowalutami, musi się rozliczyć w PIT-38. Ministerstwo Finansów traktuje zyski z obrotu kryptowalutami jako przychód z kapitałów pieniężnych, co przekłada się na szczegółowe obowiązki podatkowe w zakresie dokumentowania transakcji oraz terminowego rozliczania należności wobec Skarbu Państwa.

Podatek dochodowy od transakcji kryptowalutowych

PIT i CIT od kryptowalut wynoszą 19%, każda sprzedaż bądź nabycie wirtualnej waluty wymusza zapłatę podatku dochodowego. Przy podatku PIT należy także pamiętać o tak zwanej daninie solidarnościowej, która wynosi 4% od podstawy obliczenia daniny. Danina solidarnościowa to dodatkowy podatek, który muszą zapłacić osoby, których dochód przekroczył 1 mln złotych. Podstawą opodatkowania jest różnica między przychodem ze sprzedaży a kosztami uzyskania przychodu, które w przypadku kryptowalut stanowi cena zakupu oraz ewentualne opłaty transakcyjne związane z ich nabyciem.

Moment powstania obowiązku podatkowego przypada na dzień dokonania sprzedaży lub wymiany kryptowaluty na inną walutę wirtualną bądź tradycyjną. Oznacza to, że samo posiadanie bitcoinów lub innych kryptowalut nie rodzi obowiązku podatkowego – dopiero ich zbycie uruchamia mechanizm opodatkowania. Warto również pamiętać, że polskie prawo nie przewiduje ulg podatkowych związanych z długoterminowym utrzymywaniem kryptowalut, jak ma to miejsce w niektórych innych krajach Unii Europejskiej.

Opodatkowanie VAT w obrocie kryptowalutami

Kryptowaluty według polskiego prawa traktowane są jako świadczenie usług elektronicznych, przez co były także rozważane w kontekście opodatkowania 23% podatkiem VAT. Osoby mogą zostać zwolnione z płacenia podatku VAT, jeśli usługi elektroniczne prowadzone są na terenie kraju. Zgodnie jednak z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (sprawa C-264/14), wymiana tradycyjnych walut na jednostki wirtualnej waluty Bitcoin i odwrotnie stanowi świadczenie usług za wynagrodzeniem, które jest zwolnione z podatku VAT. Polskie organy podatkowe stosują się do tego rozstrzygnięcia, co oznacza, że w praktyce transakcje wymiany kryptowalut na waluty tradycyjne oraz wymiany jednych kryptowalut na inne są zwolnione z VAT.

Podatek od czynności cywilnoprawnych a kryptowaluty

Na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu sprzedaż i wymiana walut kryptograficznych jest zwolniona z podatku od czynności cywilnoprawnych. Zwolnienie to wynika z faktu, że ustawodawca nie zaliczył transakcji kryptowalutowych do katalogu czynności podlegających PCC, takich jak umowa sprzedaży, pożyczki czy darowizny. Brak opodatkowania PCC upraszcza obrót kryptowalutami między osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej, eliminując konieczność składania deklaracji PCC-3 w przypadku każdej transakcji.

Obowiązki dokumentacyjne i sprawozdawcze podmiotów działających w sektorze kryptowalut

Osoby prowadzące działalność gospodarczą związaną z obrotem kryptowalutami podlegają szczególnym obowiązkom wynikającym z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Dotyczy to w szczególności kantorów kryptowalut oraz platform wymiany, które zobowiązane są do weryfikacji tożsamości klientów, monitorowania transakcji pod kątem podejrzanych operacji oraz raportowania określonych zdarzeń do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej. Rejestr działalności gospodarczej w zakresie wymiany walut wirtualnych na prawny środek płatniczy lub wymiany walut wirtualnych prowadzi Minister Finansów, a wpis do tego rejestru jest warunkiem legalnego prowadzenia tego typu działalności.

Również osoby fizyczne dokonujące transakcji kryptowalutowych muszą pamiętać o prawidłowym ich dokumentowaniu na potrzeby rozliczeń podatkowych. Zaleca się prowadzenie szczegółowej ewidencji obejmującej daty nabycia i sprzedaży, ilości jednostek kryptowaluty, kursy wymiany oraz opłaty transakcyjne. Brak odpowiedniej dokumentacji może prowadzić do problemów podczas kontroli podatkowej oraz utrudniać ustalenie rzeczywistego dochodu podlegającego opodatkowaniu.

Perspektywy regulacyjne i stanowisko organów państwowych

Polskie regulacje prawne w sprawie kryptowalut dopiero się rozwijają. Ministerstwo Finansów przestrzega przed inwestowaniem w kryptowaluty. Na tę chwilę wirtualne waluty nie uznaje się za stabilne. Sytuacja jest jednak dynamiczna, możliwe, że w ciągu kilku następnych lat się zmieni. Rozwój rynku kryptowalut oraz coraz szersze ich zastosowanie w praktyce gospodarczej wymusza na ustawodawcy dostosowanie ram prawnych do nowych realiów technologicznych i ekonomicznych.

W kontekście europejskim trwają prace nad rozporządzeniem MiCA (Markets in Crypto-Assets), które ma zunifikować podejście do regulacji rynku kryptowalut w całej Unii Europejskiej. Po wejściu w życie tego aktu prawnego polskie przepisy będą musiały zostać dostosowane do nowych standardów unijnych, co prawdopodobnie przyniesie większą przejrzystość i pewność prawną dla uczestników rynku kryptowalut w Polsce. Rozporządzenie MiCA wprowadzi między innymi wymogi licencyjne dla emitentów stabilnych tokenów oraz dostawców usług kryptowalutowych, a także ustanowi szczegółowe zasady ochrony konsumentów na rynku aktywów cyfrowych.