Odrzucenie spadku – jakich formalności należy dopełnić?

Osoby, które mają pełną zdolność do czynności prawnych, mogą przyjąć lub odrzucić spadek. Odrzucenie może uchronić nas od długów spadkodawcy, ale oczywiście możemy też zrezygnować ze spadku ze względów osobistych lub podatkowych. A jakie formalności trzeba dopełnić, aby odrzucić spadek? Jaki jest termin odrzucenia i o czym musimy pamiętać?

• Formalności przy odrzuceniu spadku
• Konsekwencje prawne odrzucenia
• Składanie oświadczenia o odrzuceniu

Formalności przy odrzuceniu spadku

Śmierć spadkodawcy nie oznacza, że ostatecznie nabyliśmy już wszystkie prawa do spadku — mamy jeszcze czas na to, aby go przyjąć lub odrzucić. Ile wynosi termin na odrzucenie spadku? Sześć miesięcy od momentu, w którym dowiedzieliśmy się, że zostaliśmy powołani do spadku. Jeśli nie chcemy go przyjąć, powinniśmy w tym czasie złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku przed sądem lub notariuszem.

Bieg terminu rozpoczyna się nie od dnia śmierci spadkodawcy, lecz od momentu powzięcia wiadomości o tytule swojego powołania. W praktyce liczy się faktyczna świadomość tego, że jesteśmy uprawnieni do dziedziczenia — czy to z ustawy, czy z testamentu. Jeśli we wspomnianym okresie nie złożymy żadnego oświadczenia, prawnie będzie to oznaczać, że przyjęliśmy spadek w sposób dorozumiany, razem ze wszystkimi jego aktywami i pasywami.

Konsekwencje prawne odrzucenia

Decydując się na odrzucenie spadku, trzeba zdawać sobie sprawę z jego konsekwencji. Po pierwsze, osoba, która go odrzuci, jest traktowana tak, jakby nie dożyła jego otwarcia (czyli dnia śmierci spadkodawcy). Oznacza to, że udział spadkowy przypada dzieciom spadkobiercy (który złożył wniosek o odrzucenie) lub pozostałym ustawowym spadkobiercom.

Jeśli chcemy uchronić również nasze dzieci od długów, muszą one także odrzucić spadek. Mogą zrobić to samodzielnie, jeśli są pełnoletnie i posiadają pełną zdolność do czynności prawnych, lub — jeśli są nieletnie — my możemy to zrobić w ich imieniu po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego. W przypadku dziedziczenia z testamentu skutki wyglądają nieco inaczej: wtedy na nasze miejsce wchodzą inni spadkobiercy testamentowi, podstawieni lub ustawowi, zgodnie z wolą spadkodawcy wyrażoną w ostatniej woli.

Warto pamiętać, że odrzucenie ma charakter ostateczny — po upływie terminu lub po złożeniu oświadczenia nie można go cofnąć, chyba że wykaże się wadę oświadczenia woli, taką jak błąd, groźba czy podstęp.

Składanie oświadczenia o odrzuceniu

Tryb sądowy i notarialny

Wniosek o odrzucenie spadku możemy złożyć przed sądem lub notariuszem. W pierwszym przypadku może to potrwać trochę dłużej, ponieważ oświadczenie składa się protokolarnie, a termin przyjęcia może zależeć od obciążenia referatu. Trzeba być przygotowanym na opłatę za odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku w wysokości 50 zł.

Jeśli zależy nam na czasie, możemy również załatwić to u notariusza w ciągu jednego dnia. Tam za złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku zapłacimy 50 zł plus 23% podatku VAT, co w sumie da nam niecałe 62 zł. W tym przypadku trzeba się także liczyć z dodatkowymi kosztami wypisów aktu notarialnego, które zależą od liczby egzemplarzy potrzebnych do dalszych procedur lub do wglądu pozostałych spadkobierców.

Niezbędne dokumenty

Do oświadczenia o odrzuceniu spadku należy dołączyć skrócony odpis aktu zgonu spadkodawcy oraz ewentualnie testament, jeśli istnieje i stanowi podstawę powołania. Jeśli nie dysponujemy testamentem, wystarczy potwierdzenie pokrewieństwa i zgonu.

Odrzucenie spadku przez małoletnich

Jeśli chcemy uchronić przed długiem również nasze nieletnie dzieci, najpierw powinniśmy poprosić o zgodę sąd opiekuńczy. W tym celu należy złożyć odpowiedni wniosek o zgodę na odrzucenie spadku, do którego dołączamy:

• ksero aktu zgonu spadkodawcy,
• zupełny akt urodzenia małoletniego,
• ksero oświadczenia o odrzuceniu spadku (lub projekt takiego oświadczenia),
• znaczek opłaty sądowej w wysokości 40 zł.

Sąd ocenia, czy odrzucenie leży w interesie dziecka, analizując m.in. stosunek aktywów do długów w spadku oraz sytuację majątkową rodziny. Dopiero po uzyskaniu zgody rodzic lub opiekun prawny może skutecznie złożyć oświadczenie w imieniu małoletniego.

Odrzucenie spadku to nie tylko dobry sposób na uniknięcie długów, które mogą na nas spaść po śmierci naszych najbliższych, ale również sposób na przekazanie odziedziczonych praw innym członkom rodziny bez konieczności przeprowadzania działu spadku i związanych z nim roszczeń.