Co określa Konstytucja Francji? Jaki przewiduje sposób sprawowania władzy i co mówi o najważniejszych urzędach w państwie?
Charakter państwa
W pierwszym artykule Konstytucji Francji z 1958 roku zostaje scharakteryzowane państwo. Według konstytucyjnych założeń ma ono być niepodzielną, świecką, demokratyczną i socjalną Republiką. Francja jako republika opiera się na wartościach, które mają zapewniać równość wobec prawa wszystkim jej obywatelom bez względu na ich rasę, pochodzenie i religię. Państwo powinno respektować wszystkie przekonania, nie faworyzując żadnego z nich. Świecki charakter republiki oznacza separację instytucji państwowych od struktur religijnych, co stanowi fundament laickości francuskiego modelu ustrojowego. Niepodzielność republiki gwarantuje integralność terytorialną i jednolitość systemu prawnego na całym obszarze kraju.
Suwerenność
Zgodnie z Konstytucją suwerenność narodowa należy do ludu, a on może wykonywać ją przez swoich przedstawicieli albo w drodze referendum. Głosowanie zawsze musi być powszechne, równe i tajne, natomiast Konstytucja dopuszcza pewną swobodę w kwestii tego, czy będzie ono bezpośrednie czy pośrednie. Powszechność oznacza, że prawo wyborcze przysługuje wszystkim pełnoletnim obywatelom bez dodatkowych ograniczeń majątkowych czy edukacyjnych. Równość gwarantuje, że każdy głos ma identyczną wagę niezależnie od miejsca zamieszkania czy statusu społecznego głosującego. Tajność zapewnia swobodę wyboru bez obawy przed presją czy represjami.
Polityczne partie i ugrupowania powstają i działają swobodnie oraz konkurują ze sobą w drodze wyborów. System wielopartyjny stanowi naturalne następstwo demokratycznego charakteru republiki. Ugrupowania polityczne mogą się organizować bez konieczności uzyskiwania zgody władz państwowych, co stanowi wyraz wolności zrzeszania się i pluralizmu politycznego wpisanego w podstawowe zasady konstytucyjne współczesnych demokracji.
Prezydent
Zadaniem prezydenta Francji jest zapewnienie właściwego funkcjonowania władz publicznych. Powinien on też czuwać nad przestrzeganiem konstytucji. Osoba pełniąca ten urząd ma gwarantować narodową niepodległość, terytorialną integralność oraz przestrzeganie traktatów międzynarodowych zawartych przez Francję.
Prezydent jest wybierany na 5 lat w powszechnych, bezpośrednich wyborach bezwzględną większością ważnych głosów. Wybory przeprowadza się najpóźniej dwudziestego dnia, a najwcześniej trzydziestego piątego dnia przed upływem kadencji urzędującego prezydenta. Jeśli żaden z kandydatów nie uzyska bezwzględnej większości w pierwszej turze, organizowana jest druga tura z udziałem dwóch kandydatów, którzy otrzymali najwyższe poparcie. Taki system zapewnia, że zwycięzca dysponuje legitymacją ponad połowy głosujących obywateli.
To prezydent powołuje premiera i to do jego decyzji należy odwołanie go, jeśli ten złoży dymisję rządu. Na wniosek premiera prezydent powołuje i odwołuje innych członków rządu. Do jego zadań należy też przewodniczenie Radzie Ministrów. Prezydent reprezentuje Francję w stosunkach międzynarodowych, zawiera i ratyfikuje traktaty, akredytuje ambasadorów i posłów nadzwyczajnych. Jest również zwierzchnikiem sił zbrojnych oraz posiada kompetencje w zakresie polityki obronnej i bezpieczeństwa narodowego.
Rząd
Do zadań rządu należy określenie i prowadzenie polityki narodu, dysponowanie administracją i siłami zbrojnymi. Działalnością rządu kieruje premier, który zajmuje pozycję kluczową w egzekutywie. Zapewnia on wykonanie ustaw, spoczywa na nim odpowiedzialność za obronę narodową. Sprawuje władzę reglamentacyjną i obsadza cywilne i wojskowe stanowiska państwowe. Niektóre ze swoich uprawnień może przekazać odpowiednim ministrom, sam natomiast w określonych przypadkach zastępuje prezydenta.
Rząd ponosi odpowiedzialność polityczną przed Zgromadzeniem Narodowym, które może wyrazić wotum nieufności wobec gabinetu. Premier przedstawia Zgromadzeniu Narodowemu program działania rządu lub ewentualnie deklarację polityki ogólnej. Mechanizm ten umożliwia kontrolę parlamentarną nad wykonawczą władzą oraz realizuje zasadę, zgodnie z którą egzekutywa musi cieszyć się zaufaniem reprezentacji narodowej. W praktyce funkcjonowania systemu mieszanego typu prezydenckiego ta zależność od parlamentu wprowadza element elastyczności i równowagi władz.
Parlament
Parlament składa się z Senatu i Zgromadzenia Narodowego. Senat wybierany jest w wyborach pośrednich przez kolegium elektorów złożone z deputowanych, radnych departamentów, radnych gmin oraz delegatów rad gminnych. Deputowani do Zgromadzenia Narodowego wybierani są natomiast w bezpośrednich wyborach powszechnych w okręgach jednomandatowych. Dwuizbowa struktura parlamentu zapewnia reprezentację zarówno obywateli jako całości, jak i jednostek terytorialnych, co wzmacnia równowagę między interesami lokalnymi a ogólnonarodowymi.
Parlament zbiera się na jedną sesję zwyczajną w roku, rozpoczynającą się w pierwszy roboczy dzień października i kończącą w ostatni roboczy dzień czerwca. Liczba dni posiedzeń, które każda izba może w okresie sesji zwyczajnej odbyć, nie może przekroczyć stu dwudziestu. Premier po konsultacjach z przewodniczącym danej izby lub z większością jej członków może zdecydować o dodatkowych posiedzeniach. Ograniczenie liczby dni obrad ma na celu zapewnienie efektywności prac legislacyjnych i uniknięcie przedłużających się dyskusji bez konkretnych rezultatów.
Posiedzenia obu izb są jawne, a sprawozdania z obrad publikowane w Journal Official. Jawność obrad realizuje zasadę przejrzystości prac legislacyjnych i umożliwia obywatelom kontrolę działalności ich przedstawicieli. Członkowie rządu mają prawo wstępu na obrady i są wysłuchiwani, jeżeli tego zażądają. Uczestnictwo ministrów w pracach parlamentu ułatwia komunikację między władzą wykonawczą a ustawodawczą, co w systemie semiprezydenjalnym Francji stanowi mechanizm współpracy i wzajemnego oddziaływania obu gałęzi władzy.
komentarze