Ile obecnie przysługuje urlopu macierzyńskiego, czego dotyczą zmiany po wejściu nowych przepisów? Te i inne pytania dręczą świeżo upieczonych oraz przyszłych rodziców. Wraz z wejściem w życie nowej ustawy z 2013 roku, urlop macierzyński został wydłużony i dodatkowo wprowadzono urlop ojcowski co, jak na polskie realia, jest istną sensacją. Dowiedz się ile czasu będziecie mogli spędzić ze swoją pociechą.

Matka trzyma niemowlę siedząc na kanapie w salonie (grafika wygenerowana przez AI)

Jak obliczyć urlop macierzyński?

Rozpoczęcie urlopu liczone jest od dnia porodu bądź maksymalnie 6 tygodni przed przewidywanym terminem rozwiązania. Podstawowy wymiar urlopu macierzyńskiego wynosi 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka. Pierwsze 14 tygodni tego okresu musi obligatoryjnie wykorzystać matka, natomiast pozostałe 6 tygodni może przejąć ojciec dziecka. Jeżeli w trakcie jednego porodu rodzi się więcej niż jedno dziecko, wówczas wymiar urlopu macierzyńskiego ulega automatycznemu wydłużeniu według następującego schematu:

  • dwoje dzieci – 31 tygodni
  • troje dzieci – 33 tygodnie
  • czworo dzieci – 35 tygodni
  • pięcioro dzieci – 37 tygodni

Warto pamiętać, że prawo do urlopu macierzyńskiego przysługuje również w sytuacji adopcji dziecka do 7. roku życia, choć wymiar tego świadczenia jest wówczas nieco krótszy i zależny od wieku adoptowanego malucha.

Dodatkowy urlop na dziecko

Nowo upieczonej matce przysługuje także dodatkowy urlop macierzyński trwający do 6 tygodni, który można podzielić na dwie części i wykorzystać elastycznie w zależności od potrzeb rodziny. W przypadku wystąpienia ciąży mnogiej urlop ten wydłuża się do 8 tygodni. Ponadto do wykorzystania pozostaje jeszcze 26 tygodni z tytułu urlopu rodzicielskiego, niezależnie od liczby urodzonych dzieci podczas jednego porodu. Rodzice mogą korzystać z tego urlopu równocześnie, co pozwala na wspólną opiekę nad noworodkiem w pierwszych miesiącach jego życia.

W sumie, w przypadku urodzenia jednego dziecka kobieta ma do wykorzystania 52 tygodnie urlopu. W sytuacji gdy kobieta rodzi więcej niż jedno dziecko, wówczas łączny czas trwania urlopu wzrasta do 71 tygodni. W trakcie jego trwania obojgu rodzicom przysługuje urlop wypoczynkowy przyznawany na normalnych zasadach, zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, co oznacza że wymiar urlopu wypoczynkowego nie ulega zmniejszeniu z powodu korzystania z urlopu macierzyńskiego czy rodzicielskiego.

Dodatkowy urlop macierzyński można wykorzystać bezpośrednio po zakończeniu podstawowego lub w innym terminie, o ile pracodawca wyrazi na to zgodę. Decyzja o podziale tego okresu należy wyłącznie do rodziców, którzy mogą dostosować harmonogram do indywidualnych potrzeb rodziny oraz wsparcia karmienia piersią i regeneracji organizmu matki po porodzie.

Urlop ojcowski

Rodzice mają do wykorzystania również urlop ojcowski, trwający nie dłużej niż 2 tygodnie. Można go wykorzystać w dowolnym momencie do czasu ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia. Stanowi on dodatkowe świadczenie, niezależne od urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Oprócz tego dostępny jest urlop wychowawczy, mogący trwać nawet do 3 lat. Urlop ten przysługuje do czasu ukończenia przez dziecko 5. roku życia. Udzielany jest jednorazowo lub w maksymalnie trzech częściach, przy czym każda część nie może być krótsza niż 8 tygodni.

Z prawa do urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego i ojcowskiego korzystać mogą jedynie ci rodzice, którzy są zatrudnieni na podstawie umowy o pracę bądź z własnej kieszeni opłacają dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Osoby prowadzące działalność gospodarczą również mogą skorzystać z tych świadczeń, pod warunkiem regularnego opłacania składek ZUS przez wymagany okres przed porodem.

Ojciec opiekuje się niemowlęciem w domowym otoczeniu (grafika wygenerowana przez AI)

Praca na urlopie

W trakcie trwania urlopu istnieje możliwość kontynuowania pracy, ale po zakończeniu podstawowego urlopu macierzyńskiego. Działania mające na celu dodatkowy zarobek można podjąć dopiero w trakcie trwania urlopu dodatkowego, przy czym wyłącznie u pracodawcy, który tego urlopu udziela. Wymiar czasu dodatkowej pracy nie może przekraczać połowy pełnego etatu, co gwarantuje zachowanie równowagi między obowiązkami zawodowymi a opieką nad dzieckiem.

W tym celu należy złożyć do pracodawcy odpowiedni wniosek w terminie nie krótszym niż 14 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia pracy. Pracodawca po otrzymaniu takiego wniosku jest zobowiązany go pozytywnie rozpatrzyć i udzielić pracownikowi urlopu dodatkowego. Jeżeli z jakichkolwiek względów pracodawca nie może uwzględnić składanego wniosku, wówczas jest zobowiązany przedłożyć pracownikowi stosowne wyjaśnienia na piśmie, precyzyjnie określając powody odmowy. W dokładnie ten sam sposób możemy postąpić przebywając na urlopie rodzicielskim lub wychowawczym.

Praca w niepełnym wymiarze czasu podczas urlopu pozwala na utrzymanie kontaktu ze środowiskiem zawodowym, jednocześnie zapewniając odpowiednią ilość czasu na opiekę nad noworodkiem. Zarobki uzyskane w tym okresie nie wpływają na wysokość zasiłku macierzyńskiego, który jest proporcjonalnie pomniejszany tylko w stosunku do wymiaru czasu pracy.

Kobieta pracuje przy laptopie obok dziecka w pokoju (grafika wygenerowana przez AI)

W sytuacji tragicznej, jaką jest urodzenie martwego dziecka lub jego śmierć jeszcze przed ukończeniem 8. tygodnia życia, kobiecie przysługuje prawo do wykorzystania urlopu w wymiarze 8 tygodni od dnia porodu. Jest to okres niezbędny do regeneracji fizycznej i psychicznej po trudnym przeżyciu. Jeżeli zgon dziecka nastąpił po ukończeniu 8. tygodnia życia, wówczas przysługuje dodatkowy 7-dniowy urlop, licząc od dnia, w którym dziecko zmarło. W takiej sytuacji matka zachowuje również prawo do zasiłku macierzyńskiego za cały przysługujący jej okres urlopu.

prawo, przepisy, konstytucje