Prokuratura to organ, który czuwa nad ściganiem przestępstw i stoi na straży praworządności. Prowadzi i nadzoruje śledztwa oraz dochodzenia, oskarża przed sądami i kontroluje areszty oraz więzienia.

Skąd wzięła się prokuratura i jak zmieniała się w Polsce?

Polskie słowo prokuratura pochodzi z łaciny. Wywodzi się od czasownika „procurare”, który oznacza zarządzanie i zajmowanie się interesami. Dzisiejszy kształt tej instytucji powstawał przez wieki. Jej nowożytna koncepcja pojawiła się w średniowiecznej Francji, Hiszpanii i Portugalii.

W polskim prawie prokuratura pojawiła się na początku XIX wieku, w ramach urzędów państw zaborczych. Przez kolejne lata zmieniał się ustrój, a razem z nim rola i budowa tego organu. Dopiero w 1928 roku wprowadzono regulacje, które wiązały ściśle prokuraturę z wymiarem sądownictwa. W czasach Polski Ludowej działała ona według wzorów radzieckich. Po 1989 roku przeprowadzono gruntowną reformę. Prokuratorzy przestali podlegać ośrodkom władzy politycznej, a instytucję dostosowano do standardów demokratycznego państwa prawa.

Jak zbudowana jest prokuratura i kto nią kieruje?

Organy i budowę prokuratury w Polsce określa odrębna ustawa. Obecne przepisy łączą funkcję Prokuratora Generalnego i Ministra Sprawiedliwości. W praktyce oznacza to, że na czele tej instytucji stoi członek rządu. Wśród państw Rady Europy jest to rozwiązanie rzadkie. Dzięki niemu Prokurator Generalny może działać w śledztwach i dochodzeniach. Na czele prokuratury w Polsce stoi Prokurator Generalny. Reprezentuje on urząd w Sejmie i Senacie oraz jest przełożonym pozostałych prokuratorów. Nad ich niezależnością czuwa Krajowa Rada Prokuratorów, która ma charakter doradczy (wydaje opinie, nie podejmuje wiążących decyzji).

Powszechne jednostki organizacyjne prokuratury w Polsce to:

  • Prokuratura Krajowa – nadzoruje i koordynuje działalność prokuratur niższego szczebla, formułuje wytyczne dotyczące stosowania prawa, prowadzi postępowania o najwyższym ciężarze gatunkowym.
  • Prokuratury regionalne – ich właściwość miejscowa jest zbliżona do obszaru województw, sprawują nadzór merytoryczny nad prokuraturami okręgowymi i reitelnością postępowań w skomplikowanych sprawach.
  • Prokuratury okręgowe – tworzy się je dla obszaru właściwości co najmniej dwóch prokuratur rejonowych, prowadzą postępowania w sprawach o średnim i wysokim stopniu złożoności.
  • Prokuratury rejonowe – obejmują jedną lub więcej gmin, stanowią podstawową jednostkę realizującą większość spraw typowych dla lokalnych wspólnot.

Czym zajmuje się prokuratura na co dzień?

Podstawowym zadaniem prokuratury jest prowadzenie i nadzór nad postępowaniami przygotowawczymi w sprawach z zakresu prawa karnego (czyli nad śledztwami i dochodzeniami przed procesem). Pełni ona też funkcję oskarżyciela publicznego przed sądami, a ponadto wytacza powództwa w sprawach karnych i cywilnych.

Prokuratura może brać udział w postępowaniach cywilnych, wynikających ze stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych. Dzieje się tak wtedy, gdy wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli czy interes ogółu. Prokuratorzy nadzorują też wykonywanie decyzji o pozbawieniu wolności, przede wszystkim postanowień o tymczasowym aresztowaniu.

Jak prokurator wszczyna śledztwo lub dochodzenie?

Prokuratorzy wszczynają postępowania przygotowawcze z urzędu lub na wniosek pokrzywdzonego, instytucji publicznej czy organu ścigania. Po zebraniu materiału dowodowego prokurator decyduje o skierowaniu aktu oskarżenia do sądu, umorzeniu sprawy albo warunkowym umorzeniu postępowania.

Jak prokurator działa przed sądem?

W postępowaniu sądowym prokurator występuje jako strona publiczna, dbająca o obiektywizm i prawidłowe ustalenie stanu faktycznego. W sprawach cywilnych może wystąpić z powództwem, przystąpić do toczącego się procesu lub złożyć kasację na rzecz strony pokrzywdzonej, jeżeli wymaga tego wzgląd na ochronę praw jednostki lub porządek prawny.

Jak prokurator kontroluje areszty i więzienia?

Prokuratorzy sprawdzają, czy środki przymusu wobec osób pozbawionych wolności są zgodne z prawem i uzasadnione. Kontrolują warunki odbywania kary. Zwracają przy tym szczególną uwagę na poszanowanie godności ludzkiej oraz na standardy sanitarne i zdrowotne w zakładach karnych i aresztach śledczych.

Z kim prokuratura współpracuje przy prowadzeniu spraw?

Prokuratura ściśle współpracuje z policją, Strażą Graniczną, organami skarbowymi i innymi służbami porządku publicznego. Koordynuje działania w ramach postępowań przygotowawczych. Zleca czynności operacyjno-rozpoznawcze (zmierzające do wykrycia przestępstwa). Wydaje też polecenia dotyczące zabezpieczenia dowodów i zatrzymania podejrzanych.

kategoria: Prawo karne

prawo, przepisy, konstytucje