Co uprawnia przewoźnika do nałożenia kary pieniężnej
Sankcjom finansowym podlegają nie tylko pasażerowie poruszający się bez ważnego biletu. Opłata dodatkowa grozi również osobom, które nie mają przy sobie dokumentu potwierdzającego prawo do przejazdu ulgowego lub bezpłatnego. W obu przypadkach wysokość opłat dodatkowych różni się znacząco.
Wysokość opłat dodatkowych w transporcie publicznym
Taryfy za korzystanie z komunikacji publicznej ustalane są lokalnie, dlatego nie obowiązuje jedna uniwersalna stawka w całym kraju. Opłaty mogą również zależeć od długości przejazdu, szczególnie w transporcie kolejowym. Opłata dodatkowa za jazdę bez biletu wynosi 50-krotność ceny najtańszego biletu jednorazowego normalnego danego przewoźnika (§ 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 20 stycznia 2005 r. w sprawie sposobu ustalania wysokości opłat dodatkowych). W przypadku braku dokumentu uprawniającego do zniżki kara stanowi 40-krotność tej samej podstawy.
Możliwość umorzenia opłaty dodatkowej
Szansa na anulowanie kary przysługuje przede wszystkim osobom, które zapomniały zabrać ze sobą dokumentów uprawniających do ulgi. Jeżeli w ciągu 7 dni przedłożą one stosowne zaświadczenia w biurze obsługi przewoźnika wraz z otrzymanym wezwaniem do zapłaty, opłata dodatkowa zostaje umorzona.
Kolejne kategorie wykroczeń objętych sankcjami
Katalog wykroczeń taryfowych obejmuje także przewóz bagażu i zwierząt bez odpowiedniego biletu. Do kategorii przedmiotów wymagających osobnego tytułu przewozu zaliczają się zazwyczaj bagaże przekraczające określone gabaryty. Dokładne wymiary należy weryfikować w regulaminach poszczególnych przewoźników. Za brak biletu na bagaż lub zwierzę grozi opłata dodatkowa w wysokości 20-krotności ceny biletu.
Kolejnym naruszeniem podlegającym karze jest zatrzymanie pojazdu komunikacji publicznej lub wymuszenie zmiany trasy bez uzasadnionej przyczyny. W takim wypadku przewidziana opłata wynosi 150-krotność ceny podstawowego biletu. Zbliżone zasady odpowiedzialności za naruszanie porządku w przestrzeni publicznej dotyczą innych zachowań pasażerów, w tym tych, za które przewidziano kary za zaśmiecanie.
Jak odwołać się od opłaty dodatkowej
Umorzenie nie dotyczy tylko ulg. Art. 33a ust. 5 ustawy Prawo przewozowe obejmuje też osobę, która kupiła ważny dokument przejazdu, ale zostawiła go w domu, na przykład kartę miejską z biletem okresowym. Trzeba go okazać najpóźniej w ciągu 7 dni od dnia podróży. Wezwanie do zapłaty zostaje wtedy umorzone, a już pobrana kwota wraca, choć firma może potrącić opłatę manipulacyjną równą swoim kosztom.
Kto uważa, że kontrola była niesłuszna, składa reklamację u przewoźnika albo organizatora transportu, który wystawił wezwanie. Warto wcześniej przeczytać jego regulamin, o ile taki wydał (art. 4 ustawy), bo opisuje warunki obsługi pasażerów. Do sądu z roszczeniem można iść dopiero po bezskutecznej reklamacji (art. 75). Regulamin albo taryfa może też przewidywać obniżkę kary przy zapłacie od razu albo w terminie z wezwania (art. 33a ust. 6).
Procedury egzekucji należności i dalsze konsekwencje
Opłaty dodatkowe należy uregulować najlepiej bezpośrednio u kontrolera lub konduktora — wtedy stosowane są niższe stawki natychmiastowej wpłaty. Pasażerowie uchylający się od zapłaty otrzymują wezwanie po wcześniejszym zidentyfikowaniu. Osoby odmawiające podania danych osobowych muszą liczyć się z wezwaniem służb mundurowych.
Jeśli działanie takie spowoduje dodatkowe skutki — na przykład opóźnienie składu kolejowego — na pasażera może zostać nałożona grzywna. Odmowa przyjęcia wezwania do zapłaty nie zwalnia z obowiązku uregulowania należności. W przypadku braku wpłaty przewoźnik może wszcząć postępowanie windykacyjne.
